Trả lời ngắn: Hàng triệu người ở Việt Nam ăn đồ vỉa hè mỗi ngày mà không sao, và phần lớn khách du lịch cũng vậy. Hãy chọn quán đông khách, hàng ra vào nhanh, món nấu nóng ngay trước mặt, đồ sống đồ chín để riêng và có nước sạch để rửa. Các cơ quan y tế du lịch như CDC Hoa Kỳ khuyên khách nước ngoài không uống nước máy, cẩn trọng với nước đá và rau quả sống, và cân nhắc tiêm vắc xin viêm gan A và thương hàn trước chuyến đi.
Bắt đầu từ khuyến cáo chính thức
Người lớn lên ở Việt Nam thường đã quen bụng, nhưng bạn bè nước ngoài, kiều bào sống lâu ở nước ngoài hay trẻ con lần đầu về thì không. Trước khi bàn chuyện chọn quán, nên biết các cơ quan y tế du lịch thực sự khuyến cáo gì. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyên người đến Việt Nam tiêm vắc xin viêm gan A và thương hàn, hai bệnh đều có thể lây qua thức ăn và nước uống nhiễm bẩn. Hướng dẫn của CDC nói nước máy ở Việt Nam không an toàn để uống trực tiếp, và nước đá có thể không an toàn vì thường làm từ nước máy. CDC cũng khuyên cẩn trọng với thịt và hải sản sống hoặc chưa chín, rau sống và trái cây không gọt vỏ được. Nên hỏi phòng khám du lịch hoặc bác sĩ vài tuần trước khi đi, vì nhu cầu tuỳ sức khoẻ và lịch trình của từng người.
Đó là mức khuyến cáo thận trọng viết cho mọi du khách. Trên thực tế, phần lớn khách vẫn ăn vỉa hè thường xuyên và tự chọn ranh giới cho mình, chẳng hạn ăn món nấu chín thoải mái nhưng kén hơn với gỏi và nước đá. Phần còn lại của bài là để những lựa chọn đó dựa trên thông tin rõ ràng chứ không phải nỗi sợ, và để bạn có cái mà giải thích khi người đi cùng hỏi "ăn cái này có sao không".
Năm chìa khoá của WHO, áp vào một quán vỉa hè
"Năm chìa khoá để thực phẩm an toàn hơn" của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là khung đơn giản, khớp gọn với những gì bạn nhìn thấy ở một quán vỉa hè Việt Nam. Bạn không vào kiểm tra bếp được, nhưng đứng trên vỉa hè cũng quan sát được rất nhiều.
| Chìa khoá của WHO | Điều nên nhìn ở quán | Dấu hiệu đáng ngại |
|---|---|---|
| Giữ sạch | Mặt bàn gọn gàng, khăn sạch, thùng rác có nắp, có người thu tiền riêng hoặc người làm đeo găng | Một cái giẻ bẩn lau mọi thứ, ruồi đậu trên đồ ăn |
| Để riêng đồ sống và đồ chín | Thịt sống để tách riêng, thớt và kẹp riêng | Nước thịt sống nhỏ xuống đồ ăn đã làm sẵn |
| Nấu chín kỹ | Nồi nước dùng sôi liu riu liên tục, món nướng, chiên làm theo từng phần | Nồi âm ấm, đồ nấu sẵn chỉ hâm sơ |
| Giữ thức ăn ở nhiệt độ an toàn | Đồ nóng giữ nóng, đồ lạnh để trên đá hoặc trong thùng giữ lạnh | Món chín phơi nắng hàng giờ |
| Dùng nước và nguyên liệu an toàn | Bình nước đóng chai hoặc nước lọc, rau thơm tươi | Rửa chén trong một xô nước xám |
Dấu hiệu của một quán tốt
Người ăn vỉa hè lâu năm ở Việt Nam dựa vào vài dấu hiệu, và chúng khớp với các nguyên tắc trên. Không dấu hiệu nào là bảo đảm, nhưng gộp lại thì khả năng gặp quán ổn nghiêng hẳn về phía bạn. Đây cũng là danh sách gọn để đưa cho bạn bè nước ngoài khi họ tự đi ăn.
- Đông người địa phương. Hàng ra vào nhanh nghĩa là nguyên liệu không nằm chờ lâu, và khách quen "bỏ phiếu bằng chân". Dân văn phòng ăn trưa, gia đình ăn tối là dấu hiệu tốt hơn một đoàn khách du lịch duy nhất.
- Nấu ngay trước mặt. Tô bún múc từ nồi đang sôi, bánh mì nướng hoặc hâm giòn theo từng ổ, xiên nướng trên than: nhiệt là bạn đồng minh.
- Thực đơn tập trung. Quán bán một món và hết hàng trước trưa thường nấu mới mỗi ngày.
- Thấy nước sạch. Bình nước đóng chai xanh loại lớn hoặc nước lọc dùng để pha nước uống và rửa.
- Nguyên liệu có che đậy. Rau thơm, đồ chua và nhân để trong hộp có nắp hoặc tủ kính, không phơi ra bụi và côn trùng.
- Tách người cầm tiền. Một người thu tiền, người khác đụng vào đồ ăn, hoặc người nấu dùng găng, dùng kẹp.
Nước đá, rau sống và những vùng xám
Nước đá. Ở các thành phố, nhiều tiệm mua đá từ cơ sở sản xuất, giao tới bằng bao; bạn thường thấy đá viên hình trụ có lỗ ở giữa, loại thường làm bằng máy ở nhà máy, chứ không phải những cục đá đập vụn từ cây đá lớn. Nhiều du khách uống cà phê đá, trà đá suốt chuyến đi mà không gặp vấn đề gì. Quan điểm của CDC vẫn là nước đá có rủi ro, nên nếu khách đi cùng bụng yếu, chuyến đi ngắn hoặc có việc quan trọng phía trước, hãy gọi đồ uống "không đá" hoặc chọn đồ uống nóng và chai còn niêm.
Rau thơm và rau sống. Món Việt dựa nhiều vào rau thơm, xà lách và giá sống ăn kèm. Quán thường có rửa, nhưng nước rửa thì mỗi nơi một khác. Du khách thận trọng thường bỏ rau sống vài ngày đầu rồi thêm dần, hoặc chỉ ăn ở nơi đông khách và rửa rau trông kỹ. Đồ chua cà rốt củ cải trong bánh mì được ngâm giấm đường, nên chua hơn và kém thuận lợi cho nhiều loại vi khuẩn hơn so với rau sống trộn gỏi.
Trái cây cắt sẵn. Trái cây tự gọt là an toàn nhất. Trái cây cắt sẵn ở xe đẩy rất được ưa chuộng và thường không sao, nhưng đã qua tay người và có thể đã rửa bằng nước máy.
Tiết canh và thịt tái. CDC cảnh báo riêng về món làm từ tiết heo sống hoặc thịt heo chưa chín, vì nguy cơ nhiễm trùng nặng. Phần lớn khách du lịch sẽ không gặp những món này, nhưng nếu bạn dẫn khách đi quán nhậu, nên nói trước để họ biết tiết canh là gì và từ chối được.
Chiến lược hợp lý cho tuần đầu
Với người mới đến hoặc kiều bào xa quê lâu năm, lộ trình tăng dần dưới đây giúp vừa được ăn ngon vừa bớt rủi ro.
- Ngày 1–2: Ăn món nóng, nấu chín ở chỗ đông khách: bún, phở, bánh mì, xiên nướng, cơm chiên. Uống nước đóng chai và đồ uống nóng.
- Ngày 3–4: Thêm đồ uống có đá ở quán cà phê đông khách và rau sống ở quán hàng ra vào nhanh.
- Từ ngày 5: Khám phá rộng hơn, kể cả gỏi và gỏi cuốn, nhưng vẫn nhớ các dấu hiệu chọn quán.
- Lúc nào cũng vậy: Rửa tay hoặc sát khuẩn tay trước khi ăn, mang theo giấy ăn và một chai gel rửa tay nhỏ.
Lộ trình từ từ này cũng cho bụng thời gian làm quen với gia vị, dầu mỡ và chất xơ mới, vốn tự nó đã gây khó chịu nhẹ ở một số người. Đồ ăn thuần thực vật có một lợi thế về mặt cấu trúc: trong bếp không hề sơ chế thịt hay hải sản sống. Mục Ăn chay ở Việt Nam nói kỹ về các bếp chay.
Nếu lỡ bị đau bụng
Phần lớn các ca tiêu chảy của du khách đều nhẹ và tự khỏi trong vài ngày. Nghỉ ngơi, uống nhiều nước an toàn và dùng muối bù nước (oresol), loại nhà thuốc ở Việt Nam bán không cần đơn. Cháo trắng, chuối và bánh mì khô dễ ăn trong lúc hồi phục. Nên đi khám ngay nếu sốt cao, đi ngoài ra máu, đau bụng dữ dội, có dấu hiệu mất nước hoặc triệu chứng kéo dài quá vài ngày. Các thành phố lớn có phòng khám và bệnh viện quốc tế với nhân viên nói tiếng Anh, và bảo hiểm du lịch có chi trả y tế là điều rất nên có, đặc biệt với kiều bào không còn bảo hiểm y tế trong nước.
Đổ lỗi cho bữa vỉa hè gần nhất thì dễ, nhưng đau bụng thường đến từ chỗ khác: tiệc buffet khách sạn, tay không rửa, hay đơn giản là nắng nóng và mệt mỏi. Đừng để một ngày không vui khiến người đi cùng quay lưng với đồ ăn vỉa hè suốt phần còn lại của chuyến đi. Để sắp giờ ăn tránh nắng và tránh đông, xem mục Lên kế hoạch chuyến đi ăn.
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), Yellow Book: Vietnam – cdc.gov
- Tổ chức Y tế Thế giới, Năm chìa khoá để thực phẩm an toàn hơn – who.int
- Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế – vfa.gov.vn
Câu hỏi thường gặp
Ăn đồ vỉa hè ở Việt Nam có an toàn không?
Nhìn chung là có, nhất là món nấu chín ở quán đông khách, vệ sinh nhìn thấy được. Với khách mới đến, nên theo vài biện pháp cơ bản như không uống nước máy và kén chọn rau quả sống, đặc biệt trong những ngày đầu.
Nước đá ở quán có an toàn không?
Nhiều tiệm ở thành phố dùng đá sản xuất ở nhà máy và nhiều du khách uống không sao, nhưng CDC khuyên cẩn trọng vì đá có thể làm từ nước máy. Muốn giảm rủi ro thì gọi đồ uống không đá.
Khách từ nước ngoài về nên tiêm vắc xin gì?
CDC khuyến cáo vắc xin viêm gan A và thương hàn cho người đến Việt Nam, vì cả hai bệnh đều lây qua thức ăn và nước uống. Nên hỏi phòng khám du lịch vài tuần trước khi khởi hành.
Có nên tránh rau sống không?
Không nhất thiết. Du khách thận trọng thường bỏ rau sống vài ngày đầu rồi ăn ở quán đông khách, trông sạch sẽ. Món nấu chín và đồ chua ít rủi ro hơn.
Bị ngộ độc thực phẩm thì nên làm gì?
Nghỉ ngơi, uống nước an toàn và dùng muối bù nước mua ở nhà thuốc. Đi khám nếu sốt cao, đi ngoài ra máu, đau dữ dội hoặc triệu chứng kéo dài quá vài ngày.
Sạch sẽ, đều tay và thuần chay hoàn toàn
Khi muốn một lựa chọn chắc chắn ở Sài Gòn cho khách đi cùng, Bánh Mì XANH có năm tiệm trung tâm mở cửa 24/7 với thực đơn thuần chay hoàn toàn, nên trong bếp không sơ chế thịt hay hải sản sống. Đây là lựa chọn đáng tin cho những ngày đầu còn dè dặt, và chỉ một chạm là tìm ra tiệm gần khách sạn nhất.
Tìm Bánh Mì XANH gần bạn · Hotline / Zalo 24/7 +84 923 183 183
